İslam Bilginlerini Ne kadar Tanıyoruz?

Başta tıp olmak üzere fizik, mekanik ve felsefe gibi alanlarda araştırmalar yaptı.

Kalp- damar, cerrahi ve eczacılık alanlarında eşsiz eserler bırakmıştır.

1037 yılında ölmüştür. Batı dünyasında “Avicenna” olarak bilinir.

Eserleri halen Avrupa üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmaktadır.

Başlıca eserleri, El-Kanun Fi-Tıb, Risale Fi-İlm-ül Ahlak, İşarat vel Tembihat’tır.

Devrinin en ünlü astronomi ve matematik alimidir.

Kurduğu gözlem evinde gökyüzünü ve güneş, ay tutulmaları gibi olayları gözlemlemiş, mevsimlerin süresini doğru olarak hesaplamıştır.

Tarihte ilk defa sinüs, kosinüs, tanjant, kotanjant gibi trigonometrik birimleri ilk kez kullandığı bilinmektedir.

Çalışmaları sırasında bazı temel trigonometrik bağıntılara ulaşmış ve bunları astronomik hesaplamalarda kullanmıştır.

Su mekaniğinin ve hidroliğin babası ve yine Avrupa üniversitelerinde eserleri okutulan bir ailmdir.

Hava, boşluk ve denge prensiplerine dayanarak geliştirdiği mekanik robotla devrin Selçuklu Sultanı tarafından övgüyle karşılanmış ve teşvik edilmiştir.

Bir filozof, matematikçi, fizikçi, astronom, hekim, coğrafyacı ve hatta müzikte bir uzman idi.

Eserlerinden dolayı, Arapların Filozofu olarak bilinir.

Tıpta ilk defa ilaçlarda dozaj uygulamasını bulan kişidir. Müzikle de ilgilienmiş, ses ve frekanslar üzerine araştırmalarda ve tesbitlerde bulunmuştur.

Ayrıca izafiyet teorisini bulan ilk kişidir.

Semerkand’da doğdu ve yetişti.

Babası, Timur’un torunu olan Uluğ Bey’in doğancıbaşısı idi.

Zamanının önde gelen astronomi ve matematik alimlerindendi.

Osmanlılar ile Akkoyunlular arasında barışı sağlamak için Fatih’e elçi olarak gönderildi.

Vazifesini tamamlayıp geri döndükten sonra tekrar İstanbul’a gelerek Ayasofya’ya müderris olarak atandı. Burada astronomi ve matematik dersleri verdi.

Eserlerinden en önemlileri “Fethiye” adlı astronomi, ve “Muhammediye” adlı matematik kitaplarıdır.

Astronomi, matematik, fizik, mekanik ve coğrafya alanında çalışmalar yaptı.

Ay’daki Alfraganus kraterinin ismi O’na ithafen verilmiştir.

Kainatın ve gezegenlerin hacim ve büyüklükleri ile birbirine uzaklıklarını inceledi.

Yaptığı hesaplamalar, Kopernik’e kadar batı astronomisinde değişmez ölçüler olarak kabul edilerek asırlarca kullanıldı.

Güneş’in yarıçapının uzunluğunun 3250 Arap mili olduğunu söyledi.

Güneş’in de kendine göre hareketli olduğunu, ilim tarihinde ilk defa keşfeden alimdir.

Güneş tutulmasını önceden tespit eden bir usul de buldu. Bu usulle, 842 yılında bir Güneş tutulması olacağını önceden tespit etti ve o gün bu konuda rasatlarda bulunup incelemeler yaptı.

Dünya’nın yuvarlak olduğu konusunda yeni deliller gösterdi. Çizimini kendi hazırladığı ve yapımına nezaret ettiği Nil nehri sularının hızını ve seviyesini ölçen Mikyas ül-Cedid adında bir alet yapmıştır.

“Usul el-İlm el-Nücum” ve “El-Kamil fi el-Usturlab” başlıca eserleridir.

Devrinin önde gelen trigonometri alimlerindendir.

Yazmış olduğu eserlerle astronomiye büyük hizmetlerde bulundu.

Küresel astronomide karşılaşılan sorunların çözülebilmesi için, yeni trigonometrik bağıntıların keşfedilmesi suretiyle trigonometrinin geliştirilmesi gerektiğini anlamış ve araştırmalarını daha ziyade bu alana yöneltmiştir.

Bağdat’ta yaptığı gözlemlerle ekliptiğin eğimini ölçmüş, mevsim farklarını bulmak için ekinoksları gözlemlemiş, ayrıca Bağdat’ın enlemini ölçmüştür.

Gökbilim, matematik, doğa bilimleri, coğrafya ve tarih alanındaki çalışmalarıyla tanınır. Onuncu ve on birinci yüzyıllarda İslam dünyasında yetişmiş olan büyük fen ve din aliminin, eserlerindeki yüksek fen bilgileri kendisinden sekiz asır sonra yaşamış olan fen alimlerini dahi şaşırtmıştır.

Astronomi alanındaki çalışmalarına 995 yılında Güneşin ve gezegenlerin eğimini saptayarak başlamıştır.

Yaşadığı asra adının verilmesine neden olan ve yaşadığı dönemden asırlar sonra dahi eserlerinden yararlanılan bilim adamı, yalnızca İslam aleminde değil, tüm dünyada etki uyandırmıştır.

Günümüzde özellikle Batı bilim dünyasında yer çekimi kanununun İngiliz bilim adamı Newton tarafından keşfedildiği kabul edilse de bu konuda ilk defa fikir ortaya atıp incelemelerde bulunan kişidir.

Cebir, geometri ve coğrafya konularında o konuyla ilgili bir ayet zikretmiş, ayette bahsi geçen konunun yorumlarını yapmış, ilimle dini birleştirmiş, ilim öğrenmekteki amacının Allah’ı tanımak ve hakikati bulmak olduğunu dile getirmiştir.

Eserleri halen Batı bilim dünyasında kaynak eser olarak kullanılmaktadır.

İçinde bulunduğu çağda Ümit Burnunun varlığından ilk kez bahseden alim, Kuzey Asya ve Kuzey Avrupadan da detaylı bilgiler vermiş, ayrıca Kristof Kolomb’dan beş asır önce Amerika kıtasından ve Japonyadan söz etmiştir.

Arap matematikçi, hekim ve düşünür.

9 yüzyılda hızlı bir gelişme gösteren Arap-İslam kültürünün temsilcilerinden biridir.

Dünyanın çapını ve iki meridyen arası uzaklığı doğru olarak hesaplayan ilk bilginlerdendir. Batlamyus’un ünlü eserini Arapça’ya “Algamesti” adıyla yorumlar.

Kendi görüşü ve zamanı için yeni olan trigonometri ve astronomi bilgisini de ekler.

Yazma eserlerini Gerard (1114-1185) Arapça şerhinden Latince’ye tercüme etti.

Semerkand, Bağdat ve İstanbul’da Latince’ye ve Fransızca’ya çevrilen kitaplara yüzyıllar sonra batıda bilim adamları sahip çıktılar.

Günümüzde batılı ilim adamları bunları yer yer itiraf etmektedir.

Çağında yaptığı keşif ve buluşlarla Halife Me’mun tarafından dünyanın yarıçapını ölçmekle görevlendirildi.

Onun ve diğer bilginlerin ortaya koyduğu ölçümler sonraki yıllarda Endülüs yoluyla Avrupa’ya geçti.

Kristof Kolomb gibi denizcilerin bunlardan faydalanarak yollarını buldukları söylenir.

901 yılında Bağdat’da öldü.

Risalet-ün Nuriyye 

Risale-i Zikrullah 

Risale-i Şerh-i Ahval-i Hacı Bayram-ı Veli 

Def’ü Metain 

Makamat-ı Evliya (Velilerin Makamları) 

Maddet-ül-Hayat (Hayat Maddesi) 

Nasihatname-i Akşemsettin (Akşemsettin Nasihatnamesi) 

Kitab-ül-Tıp (Tıp Kitabı) 

Hall-i Müşkülat (Güçlüklerin Halli) gibi eserlerin müellifidir.

Üstün zekası ve anlayışı, yılmak bilmeyen çalışma gücüyle kendini kitaplara adamıştır.

Başta İslami tıp, astronomi, biyoloji ve matematikte zamanın ünlülerinden olmuştur.

Uzun yıllar Osmanlı medreselerinde çalışarak yüzlerce öğrenci yetiştirmiştir.

Tarihte mikroorganizmalardan bahseden ilk kişidir. Ve Mikrobiyolojinin babası sayılmaktadır. Türkçe yazdığı “Maddet-ül Hayat” adlı eserinde geçen “Hastalıkların insanlarda teker teker peyda olduğunu zannetmek yanlıştır. Hastalıklar insandan insana gözle görülmeyecek kadar küçük tohumlar vasıtasıyla geçer.” cümlesi ile ilk mikrop teorilerinden birini ortaya atmıştır.